Het water onder vuur

Waspik, ons dorpje aan het Oude Maasje
met aan de overkant z’n Overdiepse Polder
waar de boeren hun land bebouwen
en hun koeien vredig grazen
te bereiken met de veerpont
die wordt geëxploiteerd door Nol de Bont.
Nol heeft samen met zijn vrouw Anna
en hun kinderen Riet, Nel, Bets en zoon Jos
in januari 1940 hun intrek genomen
in het veerhuis annex boerderij
de enige die daar op dat moment staat.
Een primitieve plek voor het gezin de Bont
zonder leidingwater en elektriciteit.
In de keuken wordt een oven gebouwd
die op hout wordt gestookt
en waar moeder Anna de lekkerste broden bakt.

Waspik, ons dorpke aan de Oude Maas
met z’n gezinnen op de Havendijk en op Scharlo
met zijn haven en scheepswerf Ruytenberg
waar het gezin Ruitenberg op de werf woont
en waar men druk te werken heeft
er worden nieuwe schepen gebouwd
en bestaande schepen gerepareerd.

Vrijdagmorgen 10 mei 1940
vliegen er wel heel veel vliegtuigen over
de oorlog is begonnen
weet de buurman te vertellen aan vader Ruitenberg
de Duitsers zijn die nacht Nederland binnen gevallen.

Het leven binnen de dorpsgemeenschap verandert
niet meer de vrijheid om te gaan en te staan
iedereen krijgt een persoonsbewijs.
Veel levensbehoeften gaan op de bon
maar de mensen worden heel vindingrijk.
Met een graanmolentje malen ze
zelf het graan om brood te bakken
en het koolzaadmolentje wordt gebruikt
om van koolzaad een soort slaolie malen.
Het varken wordt vetgemest en geslacht
het vlees gewekt en het spek gerookt
Vele dorpsgenoten hebben hun eigen moestuin
en een koe of konijn om eventueel te eten.

Enkele Duitse soldaten worden hier en daar ingekwartierd
die moeten zorg dragen voor het reilen en zeilen
binnen het dorp waar het ondanks de dreigingen
en de vele beperkingen door de jaren heen best rustig blijft.

Ook in en rond de Overdiepse Polder bij boer de Bont
blijft het lange tijd vrij rustig.
Soms zie je een Duitse militair maar die verdwijnt
al weer net zo snel als hij gekomen is.

Tot september 1944, dan verandert dat drastisch.
Moeder Anna wordt zelfs gedwongen
een maaltijd klaar te maken voor een groep Duitsers
die hun eten verorberen met open gordijn
uitzicht houdend want kennelijk verwachten ze de geallieerden.

Op 28 september liggen er veel schepen
bij de werf en in de haven.
De Nederlandse schippers zijn bang
dat hun schip wordt afgepakt
ze zoeken een veilige plek in de haven
of komen voor een reparatie naar de werf
en hebben geen haast, ze liggen daar goed, denken ze.
Inmiddels rukken de geallieerden steeds verder op
en komen steeds dichter in de buurt.

Op die donderdagmorgen komen er 5 vliegtuigen over
die bommen laten vallen op de werft
de haven en het land eromheen.
Veel schippers zijn dat land op gevlucht
en dan valt er één slachtoffer te betreuren
Mathijs Adrianus van Strien
een schipper geboren in Rotterdam.

Ook het boerderijgedeelte van de familie de Bont wordt getroffen
er worden schuilkelders gebouwd voor en achter het huis
waar Havendijkbewoners vragen te mogen komen schuilen
met de verwachting dat het veiliger is
aan de andere kant van het water.

Precies één week later ,op 5 oktober
komen de vliegtuigen met de bommen terug
die vallen in de weilanden
waar vele schippers naar toe zijn gevlucht
en komen er maar liefst 3 mensen om het leven.
We noemen Pieter Quirijns
schippersvrouw Neeltje Brouwer – Gort
en schippersdochter Elisabeth Pols.
De familie de Bont vlucht naar de overkant
met een bootje dat vader Nol al die jaren heeft verstopt
in het dichte riet naast hun huis
en eenmaal aangekomen op Scharlo
treffen ze daar een enorme ravage aan
dode paarden en kapot geschoten militair materieel.

Nol vindt met zijn gezin onderdak
bij de broers Koos en Arie de Graaf.
Vanaf de Havendijk zien ze begin november
grote rookpluimen vanuit de Overdiepse polder opstijgen
“daar gaat mijn boeltje” zegt vader Nol
en hij heeft gelijk, brandbommen laten niets
meer van zijn huis en haard over.

Het noodlot slaat later nog erger toe.
Op 15 januari 1945 wordt er door de Duitsers
vanuit Dussen weer hevig geschoten
over het oude Maasje heen richting Waspik
omdat wordt vermoed dat daar geallieerde militairen
aanwezig zijn of geallieerd geschut staat opgesteld.

De jonge Jos, zoon van Nol
staakt bij het horen van het luchtalarm
het schaatsen op de wiel in de Kerkstraat
en gaat tegen alle adviezen in
richting de Havendijk en Scharlo
waar het volgens zijn vermoeden niet pluis is.

Zijn vader Nol, zijn moeder Anna en de broers de Graaf
proberen op dat moment een veilige plek in het huis te bereiken
maar een granaat ontploft in de achtertuin
en een scherf dringt door de achterdeur
en raakt vader Nol recht in zijn gezicht
Zwaar gewond wordt hij naar het ziekenhuis overgebracht
waar hij bij aankomst blijkt te zijn overleden.
Nol de Bont, een echtgenoot en vader, pas 54 jaar oud

Het water onder vuur genomen
telt de nodige slachtoffers
die we vandaag met naam hebben genoemd
en met respect voor altijd zullen blijven herinneren.

4 mei 2019
Yvonne Severs